ფინანსური ტერმინების ლექსიკონი
ტერმინები, რომლებსაც GFX.GE-ზე შეხვდები, მარტივი სიტყვებით. თითოეულს ახლავს ბმული გვერდზე, სადაც ის გამოიყენება. ეს განმარტებებია და არა ფინანსური რჩევა.
ვალუტა და კურსები
- ოფიციალური კურსი
- საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ გამოქვეყნებული ლარის კურსი. ქვეყნდება ყოველ სამუშაო დღეს და მოქმედებს მომდევნო დღიდან. გამოიყენება ბუღალტერიაში, გადასახადებსა და ხელშეკრულებებში; ამ კურსით ვალუტას ბანკში ვერ გაცვლი. გვერდზე გადასვლა
- ყიდვის კურსი
- კურსი, რომლითაც ბანკი ან გადამცვლელი შენგან ყიდულობს ვალუტას. ის გჭირდება, როცა დოლარს ან ევროს აბარებ და ლარს იღებ. გვერდზე გადასვლა
- გაყიდვის კურსი
- კურსი, რომლითაც ბანკი ან გადამცვლელი შენ გიყიდის ვალუტას. ის გჭირდება, როცა ლარით დოლარს ან ევროს ყიდულობ. ყოველთვის ყიდვის კურსზე მაღალია. გვერდზე გადასვლა
- სპრედი
- სხვაობა გაყიდვისა და ყიდვის კურსებს შორის. ეს არის გაცვლის ფასი: რაც დიდია სპრედი, მით მეტს კარგავ, თუ ვალუტას იყიდი და მაშინვე გაყიდი. გვერდზე გადასვლა
- ჯვარედინი კურსი
- ორი ვალუტის კურსი, რომელიც მესამე ვალუტის გავლით გამოითვლება. მაგალითად ევრო ლარში = EUR/USD × USD/GEL. ამიტომ ევრო ლართან შეიძლება შეიცვალოს, როცა დოლარი ადგილზე დგას. გვერდზე გადასვლა
- დინამიკური ვალუტის კონვერტაცია (DCC)
- როცა საზღვარგარეთ ტერმინალი ან ბანკომატი გთავაზობს, თანხა პირდაპირ ლარში ჩამოგაჭრას. კურსს მაშინ უცხოური მხარე ადგენს და ის ხშირად უარესია, ვიდრე შენი ბანკის კურსი.
- ბანკთაშორისი ბაზარი
- ბაზარი, სადაც ბანკები ერთმანეთს შორის დიდი თანხებით ვაჭრობენ ვალუტით. ლარის ოფიციალური კურსი ამ ვაჭრობის შედეგებს ეფუძნება.
- გაუფასურება (დევალვაცია)
- ვალუტის ღირებულების შემცირება სხვა ვალუტებთან. როცა ლარი უფასურდება, ერთი დოლარი მეტი ლარი ღირს და იმპორტული საქონელი ძვირდება. გვერდზე გადასვლა
დანაზოგი, დეპოზიტი და ინფლაცია
- ანაბარი (დეპოზიტი)
- ბანკში განთავსებული ფული, რომელზეც ბანკი პროცენტს გიხდის. ვადიანი ანაბარი ფიქსირებული ვადით იდება და ჩვეულებრივ მეტ პროცენტს იძლევა, ვიდრე მოთხოვნამდე ანაბარი. გვერდზე გადასვლა
- ეფექტური საპროცენტო განაკვეთი
- წლიური განაკვეთი, რომელიც პროცენტის კაპიტალიზაციას და სავალდებულო ხარჯებს ითვალისწინებს. ანაბრების ან სესხების შესადარებლად ეფექტური განაკვეთი უფრო ზუსტია, ვიდრე ნომინალური. გვერდზე გადასვლა
- რთული პროცენტი
- როცა დარიცხული პროცენტი თანხას ემატება და შემდეგ უკვე ის იძლევა პროცენტს. გრძელ ვადაში ამის გამო დანაზოგი თანაბრად კი არა, აჩქარებით იზრდება. გვერდზე გადასვლა
- ინფლაცია
- ფასების საერთო დონის ზრდა. თუ ინფლაცია 5%-ია, იგივე ნივთების საყიდლად წელიწადში 5%-ით მეტი ფული გჭირდება. საქართველოში მას საქსტატი ზომავს. გვერდზე გადასვლა
- სამომხმარებლო ფასების ინდექსი (CPI)
- საქონლისა და მომსახურების კალათის ფასის ცვლილება დროში. ინფლაცია სწორედ ამ ინდექსის ცვლილებით ითვლება. გვერდზე გადასვლა
- რეალური შემოსავალი
- შემოსავალი ინფლაციის გამოკლებით. თუ ანაბარმა 10% მოგიტანა და ფასები 4%-ით გაიზარდა, მსყიდველობითუნარიანობა დაახლოებით 6%-ით გაიზარდა. გვერდზე გადასვლა
- მონეტარული პოლიტიკის განაკვეთი
- ეროვნული ბანკის ძირითადი განაკვეთი, რომლითაც ის ინფლაციას აკონტროლებს. როცა ის იზრდება, ჩვეულებრივ ძვირდება სესხები და იზრდება ანაბრის განაკვეთები.
აქციები და ფონდები
- აქცია
- კომპანიის საკუთრების წილი. აქციის მფლობელი იღებს მოგებას ფასის ზრდით და, თუ კომპანია იხდის, დივიდენდით; კომპანიის ცუდი შედეგისას შეიძლება ზარალიც ნახოს. გვერდზე გადასვლა
- დივიდენდი
- კომპანიის მოგების ნაწილი, რომელსაც ის აქციონერებს უხდის, ჩვეულებრივ კვარტალში ან წელიწადში ერთხელ. დივიდენდი გარანტირებული არ არის და შეიძლება შეიცვალოს. გვერდზე გადასვლა
- დივიდენდური შემოსავლიანობა
- წლიური დივიდენდი გაყოფილი აქციის ფასზე. თუ აქცია 100 დოლარია და წელიწადში 3 დოლარს იხდის, შემოსავლიანობა 3%-ია. გვერდზე გადასვლა
- ETF (ბირჟაზე სავაჭრო ფონდი)
- ფონდი, რომელიც ბევრ აქციას ან სხვა აქტივს ფლობს და ბირჟაზე ჩვეულებრივი აქციასავით იყიდება. ერთი ETF-ით შეიძლება ასობით კომპანიაში ერთდროულად ჩადო. გვერდზე გადასვლა
- საფონდო ინდექსი
- აქციების ჯგუფის საერთო ფასის მაჩვენებელი, მაგალითად S&P 500 აშშ-ის 500 დიდი კომპანიისთვის. ინდექსში პირდაპირ ვერ ჩადებ, მაგრამ შეგიძლია იყიდო ETF, რომელიც მას იმეორებს. გვერდზე გადასვლა
- ფონდის წლიური ხარჯი (TER)
- წლიური საკომისიო, რომელსაც ფონდი ავტომატურად იკავებს აქტივებიდან. 0.03% ნიშნავს 10 000 დოლარზე წელიწადში 3 დოლარს. გვერდზე გადასვლა
- საბაზრო კაპიტალიზაცია
- კომპანიის ყველა აქციის ჯამური ღირებულება: აქციის ფასი გამრავლებული აქციების რაოდენობაზე. გვიჩვენებს, რამდენად აფასებს ბაზარი კომპანიას. გვერდზე გადასვლა
- P/E (ფასისა და მოგების შეფარდება)
- აქციის ფასი გაყოფილი ერთ აქციაზე წლიურ მოგებაზე. მაღალი P/E ნიშნავს, რომ ინვესტორები მომავალ ზრდას ელიან ან კომპანია ძვირადაა შეფასებული. გვერდზე გადასვლა
- დივიდენდის რეინვესტირება (DRIP)
- მიღებული დივიდენდით იმავე აქციის ან ფონდის დამატებით ყიდვა. ასე დივიდენდიც რთული პროცენტივით მუშაობს. გვერდზე გადასვლა
- ობლიგაცია
- სესხის ფასიანი ქაღალდი: ყიდულობ სახელმწიფოს ან კომპანიის ვალს, ის გიხდის პროცენტს (კუპონს) და ვადის ბოლოს ძირ თანხას გიბრუნებს. რისკი გამომშვების საიმედოობაზეა დამოკიდებული.
შემოსავლიანობა და რისკი
- რეგულარული ინვესტირება (DCA)
- ერთი და იგივე თანხის ჩადება რეგულარულად, მაგალითად ყოველთვე, ფასის მიუხედავად. ასე იაფ თვეებში მეტ ერთეულს ყიდულობ, ძვირში ნაკლებს და შესვლის დროის არჩევა არ გიწევს. გვერდზე გადასვლა
- საშუალო წლიური ზრდა (CAGR)
- წლიური ზრდის ტემპი, რომელიც საწყის თანხას საბოლოომდე იმავე დროში მიიყვანდა, თუ ყოველ წელს თანაბრად გაიზრდებოდა. მაგალითად, თუ 1000 ლარი 5 წელში 2000 გახდა, CAGR დაახლოებით 14.9%-ია. გვერდზე გადასვლა
- XIRR (წლიური შემოსავლიანობა შენატანებით)
- წლიური შემოსავლიანობა, რომელიც ითვალისწინებს, როდის და რამდენი ჩადე. ყოველთვიური შენატანებისას ის უფრო სამართლიანია, ვიდრე მთლიანი მოგების პროცენტი. გვერდზე გადასვლა
- ვარდნა პიკიდან (Drawdown)
- რამდენით დაეცა ინვესტიციის ღირებულება წინა მაქსიმუმიდან. -40% ნიშნავს, რომ 10 000 ლარი ერთ მომენტში 6 000-მდე ჩამოვიდა. აჩვენებს, რა ზარალის ატანა მოგიწევდა. გვერდზე გადასვლა
- ცვალებადობა (ვოლატილობა)
- რამდენად ძლიერად და ხშირად იცვლება ფასი. კრიპტოვალუტები ცვალებადია, ფართო ინდექსის ფონდები ნაკლებად, ლარის ანაბარი თითქმის არ იცვლება.
- დივერსიფიკაცია
- ფულის გადანაწილება სხვადასხვა აქტივში, რომ ერთის ვარდნამ მთელი დანაზოგი არ დააზიანოს. ფართო ინდექსის ფონდი თავისთავად დივერსიფიცირებულია.
- ლიკვიდურობა
- რამდენად სწრაფად და დანაკარგის გარეშე შეიძლება აქტივის ფულად გადაქცევა. ნაღდი ფული ყველაზე ლიკვიდურია, უძრავი ქონება და ვადიანი ანაბარი ნაკლებად.
კრიპტოვალუტა
- კრიპტოვალუტა
- ციფრული აქტივი, რომლის ჩანაწერები ბლოკჩეინში ინახება და რომელსაც ცენტრალური ბანკი არ უშვებს. ფასი ძალიან ცვალებადია. გვერდზე გადასვლა
- ბლოკჩეინი
- ტრანზაქციების საერთო ჟურნალი, რომელსაც ბევრი კომპიუტერი ერთდროულად ინახავს და ამოწმებს, ამიტომ ჩაწერილის შეცვლა პრაქტიკულად შეუძლებელია. გვერდზე გადასვლა
- სტეიბლქოინი
- კრიპტოვალუტა, რომლის ფასი ჩვეულებრივ ვალუტაზეა მიბმული, ხშირად 1 დოლარზე (მაგალითად USDT და USDC). მიბმა გამომშვების რეზერვებს ეყრდნობა და არ არის სახელმწიფო გარანტია. გვერდზე გადასვლა
- კრიპტობირჟა
- პლატფორმა, სადაც კრიპტოვალუტას ყიდულობ, ყიდი ან ცვლი. ფასი და საკომისიო ბირჟებს შორის განსხვავდება, ხოლო ბირჟაზე დატოვებული თანხის რისკი ბირჟის საიმედოობაზეა დამოკიდებული. გვერდზე გადასვლა
- კრიპტოსაფულე
- პროგრამა ან მოწყობილობა, რომელიც კრიპტოვალუტის მართვის გასაღებებს ინახავს. ვინც გასაღებს (seed ფრაზას) ფლობს, ის აკონტროლებს თანხას, ამიტომ მას არავის უზიარებ.
- ქსელი (TRC20, ERC20)
- ბლოკჩეინი, რომლითაც ტოკენი იგზავნება. ერთი და იგივე USDT რამდენიმე ქსელში არსებობს; გაგზავნისას მიმღების ქსელი უნდა დაემთხვეს, თორემ თანხა შეიძლება დაიკარგოს. გვერდზე გადასვლა
ლითონები და ნედლეული
- ტროას უნცია
- ძვირფასი ლითონების წონის საზომი: 31.1035 გრამი. ოქროს და ვერცხლის მსოფლიო ფასი ერთ ტროას უნციაზე იწერება. გვერდზე გადასვლა
- სპოტ ფასი
- ფასი დაუყოვნებლივი მიწოდებისთვის მსოფლიო ბაზარზე. ზოდის ან მონეტის ყიდვისას გამყიდველი ამას თავის ფასნამატს უმატებს. გვერდზე გადასვლა
- სინჯი
- სუფთა ლითონის წილი შენადნობში ათასზე. 999 სინჯი თითქმის სუფთა ოქროა, 585 სინჯი ნიშნავს 58.5% ოქროს. გვერდზე გადასვლა
- Brent და WTI
- ნავთობის ორი ძირითადი საორიენტაციო ფასი: Brent ჩრდილოეთის ზღვის ნავთობია, WTI აშშ-ის. ფასი ერთ ბარელზე (159 ლიტრი) იწერება დოლარში. გვერდზე გადასვლა